Ο μεγάλος Αριστοτέλης, λέει στα Πολιτικά του: η καλλίτερη πολιτεία είναι η γεωργική, εκεί δηλαδή που οι περισσότεροι ζουν από την γεωργία και την κτηνοτροφία "βέλτιστος γάρ δήμος ο γεωργικός εστιν, όπου ζει το πλήθος από γεωργίας ή νομής" . Και καταλήγουμε με μία διάσημη φράση, και πάλιν του Αριστοτέλους, η οποία θα έπρεπε να υπάρχει ως προμετωπίδα σε όλες τις ανώτατες και ανώτερες γεωπονικές ή γεωργικές σχολές τις Χώρας: "Πασών των επιστημών μήτηρ τε καί τροφός Γεωργία εστί."

Παρασκευή, 5 Σεπτεμβρίου 2014

Η ΑΠΑΡΧΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΗ ΔΙΑΜΌΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΛΑΩΝ

Που, πως, πότε και γιατί εμφανίστηκε η Γεωργία


Οι πρόγονοι μας, κατά το μεγαλύτερο μέρος (500.000 ετών) ύπαρξης τους στο πλανήτη, εξασφάλιζαν  τη τροφή τους κυνηγώντας άγρια ζώα και συλλέγοντας άγρια φυτά.
Γιατί λοιπόν ορισμένες κοινωνίες μετατράπηκαν από κυνηγούς-τροφοσυλλέκτες σε γεωργούς παραγωγούς τροφής, και επί πλέον, γιατί το μοντέλο παραγωγής τροφής μέσω της γεωργίας ήταν τόσο επιτυχημένο ώστε σήμερα να θεωρείται αυτονόητο για την συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων;
Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι η μετάβαση από το κυνήγι-τροφοσυλλογή στη γεωργία ήταν σταδιακή και αποτέλεσμα πολλών ανεξάρτητων αποφάσεων. Θεωρείται ότι οι αιτίες που ώθησαν τον άνθρωπο να γίνει γεωργός είναι προϊόν πολλαπλών και πιθανότατα αλληλεπιδρώντων παραγόντων διαφορετικού βάρους ο καθένας.
Ένας παράγοντας είναι ότι γύρω στο τέλος του πλειστοκαίνου – το χρονικό διάστημα από 2.500.000 μέχρι 12.000 χρόνια πριν από σήμερα – υπήρχαν πολύ λιγότερες άγριες τροφές, προπαντός μεγάλα θηλαστικά. Οι λόγοι γι αυτή την μείωση των άγριων τροφών σχετίζονται πιθανότατα με τις κλιματικές αλλαγές ή την αύξηση των ανθρωπίνων πληθυσμών που περιόρισε την διαθεσιμότητα των θηραμάτων.
Αυτόματα λοιπόν έχουμε τον δεύτερο παράγοντα που ώθησε  τον άνθρωπο να γίνει γεωργός, την αύξηση του πληθυσμού.
Δεν είναι ξεκάθαρο εάν η αύξηση του πληθυσμού ανάγκασε τους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις, ή εάν η γεωργία προκάλεσε την αύξηση του πληθυσμού.
Το πιο πιθανό είναι ότι αυτή η σχέση λειτούργησε και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ένας άλλο σημαντικός παράγοντας που έγειρε την πλάστιγγα υπέρ της γεωργίας είναι οι κλιματικές αλλαγές στο τέλος του πλειστοκαίνου που δημιούργησαν ευνοϊκές συνθήκες για την εξάπλωση φυτών με εξαιρετικά χαρακτηριστικά για ανθρώπινη εκμετάλλευση όπως τα δημητριακά.
Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με την μείωση των άγριων θηραμάτων που παρατηρείται την ίδια περίοδο κατέστησε την συγκομιδή  των φυτών αυτών μια αξιόπιστη εναλλακτική πηγή τροφής. Παράλληλα η ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα της τροφής φυτικής προέλευσης έδωσε το έναυσμα για την ανάπτυξη μεθόδων και τεχνολογιών για πιο αποτελεσματική συγκομιδή και επεξεργασία γεγονός που αποτέλεσε έναν παραπάνω λόγο για την υιοθέτηση της γεωργίας. Υπάρχει πληθώρα αρχαιολογικών ευρημάτων για γεωργική χρήση φτιαγμένα από πέτρα ή οστά γύρω στο 11.000 π.χ. στη Γόνιμη Ημισέληνο, μια περιοχή στο κέντρο της οποίας βρίσκεται η Μεσοποταμία και η οποία εκτείνεται ανατολικά μέχρι τη ακτή της σημερινής Παλαιστίνης – Λιβάνου, δυτικά ως την οροσειρά Ζάγρος του σημερινού Ιράν και βόρεια μέχρι το Κουρδιστάν.  
Η εν λόγω τεχνολογική εξέλιξη σηματοδοτεί το πέρασμα από την παλαιολιθική στη νεολιθική εποχή. Ένας τελευταίος σημαντικός παράγοντας για την εξάπλωση και επικράτηση της γεωργίας ήταν ότι η παραγωγή τροφής – εκτός από τα πολλαπλά πλεονεκτήματα που θα δούμε στο δεύτερο μέρος του άρθρου – επέτρεψε στους πρώιμους γεωργούς να αναπτύξουν μεγάλους πληθυσμούς γεγονός που τους επέτρεπε να εκτοπίσουν ή να εξολοθρεύσουν τους συγκριτικά ολιγάριθμους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες.  
Όσον αφορά στην ερώτηση, πότε και που πρωτοαναπτύχθηκε η γεωργία πρέπει να κάνουμε την διάκριση ανάμεσα σε περιοχές όπου η παραγωγή τροφής εμφανίστηκε ανεξάρτητα και σε περιοχές όπου η τροφή μεταδόθηκε από γειτονικές περιοχές. Υπάρχουν πέντε περιοχές, αρκετά απομακρυσμένες μεταξύ τους για τις οποίες υπάρχουν αποδείξεις ότι η γεωργία αναπτύχθηκε ανεξάρτητα: στη Γόνιμη Ημισέληνο, στην Νοτιοανατολική Κίνα, στην Κεντρική Αμερική, στην περιοχή  των Άνδεων και στις ανατολικές Η.Π.Α.
Οι παλαιότερες τεκμηριωμένες αποδείξεις για εξημέρωση φυτών και ζώων τοποθετούνται περίπου στο 8.000-9.000 π.χ. και προέρχονται από την Γόνιμη Ημισέληνο. Με μικρή χρονολογική καθυστέρηση σημειώνεται η απαρχή της ανάπτυξης της Γεωργίας στην Νοτιοανατολική Κίνα ανάμεσα στο 6500-7500 π.χ., ενώ οι αντίστοιχες χρονολογίες εμφάνισης της στις ανατολικές Η.Π.Α., Κεντρική Αμερική (σημερινό Μεξικό) και στα υψίπεδα των Άνδεων είναι αρκετά μεταγενέστερες (περίπου στο 3.500 π.χ.). Υπάρχουν επίσης ενδείξεις για ανεξάρτητη εμφάνιση της παραγωγής τροφής στη ζώνη Σάχελ της Αφρικής (Νότια της Σαχάρας), στη δυτική Αφρική (σημερινή Αιθιοπία) καθώς και πιθανώς σε νησιά της νοτιοανατολικής Ασίας (Νέα Γουινέα).
Από την περιοχή της Γόνιμης Ημισελήνου, η παραγωγή τροφής μέσω της Γεωργίας μεταδόθηκε σε γειτονικές περιοχές φθάνοντας στον ελληνικό χώρο γύρω στο 6.500 π.χ. και στη Βόρεια Ευρώπη γύρω στο 5.000 π.χ.
Στη Γόνιμη Ημισέληνο καθώς και σε όλα σχεδόν τα κέντρα ανεξάρτητης εμφάνισης της Γεωργίας, τα φυτά που πρωτοκαλλιεργήθηκαν ήταν δημητριακά και όσπρια. Τα δημητριακά συνδυάζουν ορισμένα χαρακτηριστικά με ιδιαίτερη αγρονομική και διατροφική σημασία, όπως για παράδειγμα υψηλή περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες, δυνατότητα εύκολης μακροχρόνιας αποθήκευσης, καλή προσαρμοστικότητα σε ένα μεγάλο εύρος εδαφοκλιματικών συνθηκών, γρήγορη ανάπτυξη και σχετικά υψηλές αποδόσεις. Από την άλλη πλευρά, η χαμηλή περιεκτικότητα πολλών ειδών δημητριακών σε πρωτεΐνες μπορεί να αντισταθμιστεί με την κατανάλωση οσπρίων τα οποία χαρακτηρίζονται από την υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες. Με άλλα λόγια η καλλιέργεια φυτών μπορούσε να εξασφαλίσει μια πλήρη ισορροπημένη διατροφή στους πρώιμους γεωργούς.
Παράλληλα αναπτύχθηκαν καλλιέργειες φυτών για την παραγωγή ινών, όπως το λινάρι στη Γόνιμη Ημισέληνο και διάφορα προγονικά είδη βαμβακιού στην Κεντρική και Νότιο Αμερική. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα σημαντικότερα είδη φυτών και ζώων που εξημερώθηκαν σε κάθε περιοχή ανεξάρτητης εμφάνισης της Γεωργίας.

Καλλιεργούμενα είδη φυτών και εξημερωμένων ζώων στα πέντε κέντρα ανεξάρτητης εμφάνισης της Γεωργίας
Περιοχή
Καλλιεργούμενα Φυτά
Εξημερωμένα ζώα
Γόνιμη Ημισέληνος
Μονόκοκκο και δίκοκκο σιτάρι, κριθάρι, μπιζέλια, φακές, ρεβίθια, λινάρι
Πρόβατο, αίγα, χοίρος, βοοειδή
Κίνα
Ρύζι, κεχρί, σόγια, κοινό φασόλι και διάφορα άλλα είδη φασολιού, κάνναβις
Χοίρος, μεταξοσκώληκας
Ανατολικές Η.Π.Α.
Άγριο κριθάρι, χηνοπόδιο, κολοκύθα
Κανένα
Άνδεις
Χηνοπόδιο, κοινό φασόλι και διάφορα άλλα είδη φασολιού, πατάτα, γλυκοπατάτα, μανιακά, κολοκύθα, βαμβάκι
Λάμα, ιδικό χοιρίδιο

 Είναι ενδιαφέρον να τονιστεί ότι τροφές όπως η ντομάτα, η πιπεριά, αναπόσπαστα συστατικά αυτού που αποκαλούμε σήμερα μεσογειακή διατροφή, καθώς και άλλες δημοφιλείς τροφές και καλλιέργειες όπως η πατάτα, ο ανανάς, το κακάο, ο καπνός προέρχονται από την Αμερικάνική Ήπειρο δηλαδή η εισαγωγή τους στην Ευρώπη έλαβε χώρα μετά τον 15ο αιώνα. Επίσης άλλοι δημοφιλείς καρποί όπως τα εσπεριδοειδή προέρχονται από τροπικές και υποτροπικές ζώνες της νοτιοανατολικής Ασίας, ο καφές από την Αφρική (Αιθιοπία) κ.λ.π.
Μένει να απαντήσουμε στο ερώτημα με ποιό τρόπο έγινε η μετάβαση από το κυνήγι – τροφοσυλλογή στη γεωργία. Καταρχάς όλα τα εξημερωμένα είδη φυτών και ζώων προέκυψαν από άγρια προγονικά συγγενικά είδη. Ο άνθρωπος όπως και διάφορά άλλα είδη ζώων προσπάθησε από πολύ παλιά να χρησιμοποιήσει προς όφελος του τα φυτά και τα ζώα. Οι πρωτόγονοι γεωργοί επέλεγαν φυτά με βάση την γεύση τους, το μέγεθος των καρπών τους, τη θρεπτική τους αξία, καθώς και άλλα χαρακτηριστικά όπως την ομοιόμορφη βλάστηση, ευκολία αναπαραγωγής κ.λ.π. διαφοροποιώντας ασυνείδητα τη γενική σύσταση των καλλιεργούμενων φυτών από αυτή των άγριων συγγενών τους. Τα επιλεγμένα φυτά έδιναν μεγαλύτερες σοδειές, ήταν πιο εύγεστα και σε συνδυασμό με τις αλλαγές που έλαβαν χώρα στο τέλος του πλειστόκαινου που αναφέρθηκαν παραπάνω επέφεραν μια δραματική αλλαγή στην συμπεριφορά των κυνηγών τροφοσυλλεκτών επιταχύνοντας τη διαδικασία στροφής προς την παραγωγή τροφής. Επίσης είναι πιθανότερο η εξημέρωση των φυτών να προηγήθηκε αυτής των ζώων.
Προκύπτει βεβαίως το εύλογο ερώτημα γιατί η γεωργία πρωτοεμφανίστηκε στις συγκεκριμένες περιοχές και όχι σε άλλες πολύ εύφορες ζώνες όπως για παράδειγμα στην Καλιφόρνια ή την Νότιο Αφρική. Η απάντηση είναι ότι από τα διαθέσιμα είδη φυτών και ζώων ένα πολύ μικρό ποσοστό είναι κατάλληλα για τροφή και υποψήφια για εξημέρωση και επιπλέον τα περισσότερα από τα πιο πολύτιμα είδη ήταν ιθαγενή στις περιοχές που αποτέλεσαν σημείο εκκίνησης της γεωργίας.
Για παράδειγμα στην περίπτωση των φυτών υπάρχουν καταγεγραμμένα περίπου 200.000 είδη αγγειοσπέρμων στα χερσαία οικοσυστήματα από τα οποία, μόνο μερικές εκατοντάδες έχουν εξημερωθεί.
Επιπλέον, μόνο δώδεκα αποτελούν τις πιο δημοφιλείς καλλιέργειες που αντιστοιχούν στο 80% των καλλιεργειών στον κόσμο σε ετήσια βάση (σιτάρι, καλαμπόκι, ρύζι, κριθάρι, σόργο, σόγια, πατάτα, μανιόκα και γλυκοπατάτα, ζαχαροκάλαμο και ζαχαρότευτλο και μπανάνα).                
Στη γόνιμη ημισέληνο η γεωργία ξεκίνησε με την καλλιέργεια 8 ιδρυτικών καλλιεργειών: Μονόκοκκο και δίκοκκο σιτάρι, κριθάρι, φακές, μπιζέλια, ρεβίθια, βίκος και λινάρι που είναι αυτόχθονα είδη της Γόνιμης Ημισελήνου. Ειδικά το σιτάρι και το κριθάρι, ήταν ήδη παραγωγικά ακόμη και πριν εξημερωθούν. Τα σχετικά με την εξημέρωση των ζώων στοιχεία είναι πιο εντυπωσιακά. Στο πλανήτη υπάρχουν 148 είδη μεγάλων ζώων (πάνω από 45 κιλά) χερσαίων θηλαστικών από τα οποία μόνο 14 είχαν εξημερωθεί τουλάχιστον πριν από τον 20ο αιώνα.
Από τα 14 αυτά είδη τα παρακάτω πέντε είναι τα σημαντικότερα σήμερα στον κόσμο: αίγα, πρόβατο, αγελάδα, χοίρος και άλογο.  Τα 4 πρώτα εξημερώθηκαν πρώτα στην Γόνιμη Ημισέληνο. Με άλλα λόγια, στη Γόνιμη Ημισέληνο ήταν διαθέσιμος ένας συνδυασμός φυτών και ζώων με εξαιρετικά χαρακτηριστικά που ευνόησαν την επικράτηση της γεωργίας.
Από την άλλη πλευρά σε μερικές από τις πιο παραγωγικές περιοχές σήμερα όπως στην Καλιφόρνια, την Νότιο Αφρική και τη Νοτιοδυτική Αυστραλία υπήρχαν ελάχιστα ή καθόλου διαθέσιμα είδη θηλαστικών προς εξημέρωση.  Ακόμη και στις ανατολικές Η.Π.Α. και στη Νέα Γουινέα όπου αναπτύχθηκε η παραγωγή τροφής, αυτό έγινε με τεράστια καθυστέρηση (γύρω στο 900 π.χ.) και επιπλέον οι καλλιέργειες και τα οικόσιτα ζώα υστερούσαν σημαντικά σε σύγκριση με τα ενδημικά είδη στη Γόνιμη Ημισέληνο. Έτσι λοιπόν η γεωργία ξεκίνησε στη Γόνιμη Ημισέληνο καθώς και στις υπόλοιπες ιδρυτικές περιοχές, κυρίως λόγω της υψηλής διαθεσιμότητας φυτών και ζώων με χαρακτηριστικά που τα καθιστούσαν κατάλληλα για εξημέρωση. Ειδικά στη Γόνιμη Ημισέληνο άλλοι παράγοντες όπως οι ευνοϊκές κλιματολογικές και γεωγραφικές συνθήκες, και τα ιδιαίτερα τοπογραφικά χαρακτηριστικά (υψομετρικό εύρος) ήταν επίσης καθοριστικοί.

Επιπτώσεις της Εμφάνισης της Γεωργίας στις ανθρώπινες Κοινωνίες

Η παραγωγή τροφής συνοδεύτηκε από μια πληθώρα αλυσιδωτών εξελίξεων οι οποίες προσέφεραν συντριπτικά πλεονεκτήματα στους λαούς που την κατείχαν. Έτσι οι αρχαιότεροι πολιτισμοί σε όλες τις ηπείρους αναπτύχθηκαν στις περιοχές εμφάνισης της Γεωργίας και στις γειτονικές ζώνες: ο πολιτισμός των Σουμέριων στην περιοχή της Γόνιμης Ημισελήνου, ο προηγμένος πολιτισμός της Νοτιοανατολικής Κίνας. Ο πολιτισμός των Ίνκας στις Άνδεις και των Αζτέκων στο Μεξικό.
Ωστόσο οι χρονολογικές διαφορές εμφάνισης ή υιοθέτησης της Γεωργίας και συναδόμενων πλεονεκτημάτων ανάμεσα στις διάφορες περιοχές συνετέλεσε σε μια εξαιρετικά άνιση κατανομή πλούτου και ισχύος μεταξύ των λαών ή όπως πολύ εύστοχα σχολίασε ο Jared Diamond στο εξαιρετικό του βιβλίο “Guns Germs And Steel” «καθόρισε τους έχοντα και μη έχοντες της Ιστορίας».
Το πρώτο και πιο απτό πλεονέκτημα που προσέφερε η Γεωργία σε σχέση με το κυνήγι και την τροφοσυλλογή ήταν η μεγαλύτερη και αποτελεσματικότερη παραγωγή τροφής. Κατά κανόνα ένα στρέμμα γης με φυτά σε πυκνή φύτευση είναι ικανό να παρέχει περισσότερη τροφή για τους γεωργούς από ότι η ίδια η έκταση για τους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες. Έτσι οι πρωτόγονοι γεωργοί υπερτερούσαν κατά πολύ αριθμητικά των κυνηγών και το γεγονός αυτό ήταν καθοριστικό για την έκβαση πολεμικών συγκρούσεων μεταξύ των δύο πλευρών. Πέρα από την αξία ως τροφή η εμφάνιση της γεωργίας, και συγκεκριμένα η εξημέρωση των ζώων, προσέφερε σωρεία επιπρόσθετων πλεονεκτημάτων: ένδυση, λίπασμα για τις καλλιέργειες, μεταφορές προϊόντων και μετακινήσεις καθώς και χρήση για πολεμικούς σκοπούς.
Επίσης η Γεωργία σε αντίθεση με το παλαιότερο μοντέλο όπου οι ανθρώπινες ομάδες έπρεπε να μετακινούνται συνεχώς προς αναζήτηση τροφής, συνοδεύτηκε από τη μόνιμη εγκατάσταση των ανθρώπων κοντά στις περιοχές καλλιέργειας. Η εγκατάσταση σε μόνιμους οικισμούς με την σειρά της έδωσε νόημα στην αποθήκευση των πλεονασμάτων τροφής.
Οι μόνιμα εγκατεστημένοι πλέον γεωργοί μπορούσαν να συντομεύσουν το χρονικό διάστημα που μεσολαβούσε ανάμεσα στις γέννες κατά μέσο όρο σε 2 χρόνια σε σχέση με τα 4 χρόνια που απαιτούνταν στους διαρκώς μετακινούμενους κυνηγούς τροφοσυλλέκτες. Με αυτόν τον τρόπο ο συνδυασμός ανάμεσα στην αποτελεσματικότερη παραγωγή τροφής και τον υψηλότερο αριθμό γεννήσεων οδήγησε σε μια έκρηξη του ανθρώπινου πληθυσμού στις γεωργικές κοινωνίες.
Η περίσσεια τροφής αποδέσμευσε ορισμένα από τα μέλη των αγροτικών κοινωνιών από την υποχρέωση να παράγουν την τροφή τους και με αυτό τον τρόπο κατέστη δυνατό να αφοσιωθούν σε άλλες εργασίες.  Με αυτόν τον τρόπο αναδείχθηκαν νέα επαγγέλματα – συντεχνίες, όπως για παράδειγμα οι βασιλείς, (πολιτικοί) οι γραφειοκράτες, οι ιερείς, οι στρατιωτικοί, οι εφευρέτες, οι τεχνίτες και οι καλλιτέχνες. Αυτόματα η δραστηριότητα των νέων επαγγελματιών οδήγησε σε καινοτόμες εξελίξεις, όπως η χρήση μεταλλικών εργαλείων, η εμφάνιση της γραφής, των Μαθηματικών, της Γεωμετρίας, η χρήση νομισμάτων, εμφάνιση σύνθετων μορφών διακυβέρνησης, συντήρηση επαγγελματικών στρατών. Με άλλα λόγια όλες οι προηγούμενες πολιτισμικές εξελίξεις είναι έμμεσες συνέπειες της εμφάνισης της Γεωργίας.
Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι σύμφωνα με ορισμένους συγγραφείς, η εμφάνιση της παραγωγής τροφής και ειδικά η εξημέρωση των ζώων, συνδέεται με την εμφάνιση ασθενειών όπως η ευλογιά, η ιλαρά και η γρίπη, οι οποίες πέρασαν από τα οικόσιτα ζώα στους αθρώπους.
Οι πυκνοκατοικημένες αγροτικές κοινωνίες με τον καιρό ανάπτυξαν ανθεκτικότητα στις εν λόγω ασθένειες γεγονός που κατέστη καθοριστικό στις συγκρούσεις με πληθυσμούς κυνηγών τροφοσυλλεκτών, οι οποίοι αποδεκατιζόταν όταν έρχονταν σε επαφή με τις νέες ασθένειες. Υπολογίζεται ότι ανάμεσα στο 50 και 100% των ιθαγενών πληθυσμών που ερχόταν σε επαφή με τις ασθένειες έβρισκε θάνατο.
Σε αυτό το σημείο είναι ενδιαφέρον να παρατεθεί η άποψη ορισμένων συγγραφέων σχετικά με τις πιθανές επιπτώσεις της εμφάνισης της Γεωργίας στο σύγχρονο γεωπολιτικό χάρτη και στην κατανομή ισχύος ανάμεσα στους λαούς, συνέπειες που σε ορισμένες περιπτώσεις είναι εμφανείς ακόμη και στις μέρες μας. Όπως είδαμε μέχρι τώρα, οι κάτοικοι της γόνιμης ημισελήνου μετατράπηκαν στους πρώτους γεωργούς κτηνοτρόφους γύρω στο 8500 π.χ.
Αυτή η πρωτοπορία επέτρεψε στους λαούς της περιοχής να αναπτύξουν πολλά από τα συνδεδεμένα με την γεωργία. Η τεχνολογική υπεροχή και οι μεγαλύτεροι πληθυσμοί σε συνδυασμό με τις ευνοϊκότερες γεωγραφικές και τοπογραφικές συνθήκες στην Ευρασία κατέστησαν δυνατή μια μεγαλύτερη διάχυση της τεχνολογίας.
Έτσι η γεωργία και τα συνδεδεμένα πλεονεκτήματα πέρασαν από την γόνιμη ημισέληνο στην Αίγυπτο, μετέπειτα στην Ελλάδα, στη Ρώμη και τελικά στη Βόρεια Ευρώπη. Με αυτόν τον τρόπο οι κάτοικοι της Ευρασίας απέκτησαν ένα τεράστιο προβάδισμα σε σχέση με άλλους λαούς οι οποίοι δεν ανέπτυξαν την παραγωγή τροφής, ή όπως είδαμε πρωτύτερα, ακόμη και στην περίπτωση λαών που ανάπτυξαν παραγωγή τροφής αυτό συνέβη σχετικά αργά.
Η κατάκτηση των Αμερικανικών ηπείρων από τους Ευρωπαίους αποτελεί ίσως την περίπτωση όπου  αναδεικνύεται καλύτερα το συγκριτικό πλεονέκτημα που έδωσε η γεωργία στους λαούς της Ευρασίας. Για παράδειγμα ενώ στη γόνιμη ημισέληνο η γεωργία ξεκίνησε  το 8500 π.χ. στις ανατολικές ακτές των Η.Π.Α. αυτό συνέβη 6000 αργότερα και 4 καλλιέργειες οι οποίες υστερούσαν σημαντικά ως προς τα χαρακτηριστικά τους-σοδειές, θρεπτική αξία κ.λ.π.-σε σχέση με τις ιδρυτικές καλλιέργειες στην γόνιμη ημισέληνο. Μια παρόμοια κατάσταση παρατηρήθηκε και στην Κεντρική Αμερική όπου οι πρώτε καλλιέργειες ενός άγριου είδους καλαμποκιού εμφανίστηκαν γύρω στο 3500 π.χ.
Η πιο σημαντική διαφορά ωστόσο ανάμεσα στις δυο περιοχές αφορά στα διαθέσιμα είδη εξημερωμένων θηλαστικών.
Οι Ευρωπαίοι διέθεταν την αίγα, το πρόβατο, την αγελάδα, τον χοίρο και το άλογο που εκτός από του ότι αποτελούσαν πολύτιμη πηγή τροφής και ένδυσης παρείχαν επιπλέον  την αναγκαία ενέργεια για τις αγροτικές εργασίες, τις μεταφορές προϊόντων και τις μετακινήσεις, ενώ μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και για πολεμικούς σκοπούς. Απλό την άλλη πλευρά οι Ίνκας του Περού, είχαν στην διάθεση  τους μόνο ένα είδος μεγάλου θηλαστικού, το λάμα, το οποίο παρείχε μεν τροφή και μαλλί για ένδυση αλλά δεν παρείχε γάλα ούτε και χρησιμοποιήθηκε ποτέ για αγροτικές εργασίες.
Κάτι παραπλήσιο συνέβη και στο Μεξικό όπου είχε εξημερωθεί μόνο η γαλοπούλα και ο σκύλος. Τα τεράστια αλληλεπιδρώντα οφέλη που έφερε η Γεωργία φαίνονται αν αναλογιστεί κανείς ότι ο τροχός, μια εφεύρεση με τρομακτικές συνέπειες για τον ανθρώπινο πολιτισμό είχε επίσης εφευρεθεί γύρω στο 1500 π.χ. από τους Ολμέκους στο σημερινό Μεξικό. Η απουσία όμως κατάλληλων μεγάλων θηλαστικών στην περιοχή, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να σύρουν άροτρα για παράδειγμα, περιόρισε τη χρήση των τροχών σε παιδικά παιχνίδια και όχι στις μεταφορές ή στις αγροτικές εργασίες.
Δεν είναι να απορεί λοιπόν κανείς που το 1492 ο Χριστόφορος Κολόμβος, ένα ευρωπαίος, ανακάλυψε και οι απόγονοί του κατέκτησαν τις Αμερικανικές Ηπείρους και δεν συνέβη το αντίστροφο. Μια παρόμοια επικράτηση των λαών της Ευρασίας ξανασυνέβη στις κατακτήσεις της Νότιας Αφρικής, της Αυστραλίας, και των νησιών του Ειρηνικού.
Εν κατακλείδι Γεωργία αναπτύχθηκε ανεξάρτητα και με μεγάλη χρονολογική διαφορά σε πολύ λίγες συγκεκριμένες περιοχές του πλανήτη. Οι λόγοι για τους οποίους ξεκίνησε η παραγωγή τροφής έχει να κάνει με τον συνδυασμό των διαθέσιμων φυτών και ζώων στις συγκεκριμένες περιοχές. Η γεωργία προσέφερε συντριπτικά άμεσα και έμμεσα πλεονεκτήματα στους λαούς που την  ανέπτυξαν ή την υιοθέτησαν. Ειδικά οι λαοί των  περιοχών όπου πρωτοεμφανίστηκε  η γεωργία απέκτησαν ένα τρομακτικό προβάδισμα που τους επέτρεψε να επιβληθούν ή ακόμη και να αφανίσουν τους λαούς με τους οποίους συγκρούστηκαν. 

Πηγή: Απόστολος Πέκας Περιοδικό Αγροτύπος              

1 σχόλιο:

  1. Πολυ ομορφη ιστοσελιδα και πολυ ενημερωτικη! εχω και εγω ενα μπλοκ που αφορα τις Ομορφιες της Μεσσηνιας! θα χαρω πολυ να την επισκευτητε και γιατι οχι να σχολιασετε κιολας!!! η σελιδα ειναι : www.messinia1234.com

    ΑπάντησηΔιαγραφή